Zijn tevredenheidsonderzoeken in het onderwijs verplicht?

In het Nederlandse onderwijs zijn tevredenheidsonderzoeken op veel plekken verplicht, maar niet in alle gevallen. Basisscholen (PO), middelbare scholen (VO) en scholen in het speciaal onderwijs (SO) moeten jaarlijks onderzoeken of leerlingen zich veilig voelen.

Mbo-instellingen, hogescholen en universiteiten zijn wettelijk verplicht deel te nemen aan landelijke studenttevredenheidsonderzoeken. Andere vormen van onderzoek, zoals onder ouders of medewerkers, zijn niet verplicht, maar leveren wel waardevolle inzichten op.

Voor scholen: onderzoek naar sociale veiligheid is verplicht

Sinds 2015 zijn scholen in het primair, voortgezet en speciaal onderwijs wettelijk verplicht om de sociale veiligheid van leerlingen jaarlijks in kaart te brengen. Deze verplichting is vastgelegd in de zorgplicht sociale veiligheid. Het onderzoek moet worden uitgevoerd met een betrouwbaar meetinstrument en de resultaten moeten gedeeld worden met de Inspectie van het Onderwijs.

In de praktijk gebruiken veel scholen hiervoor de Vensters vragenlijst, dat voldoet aan de wettelijke eisen. Daarmee combineren ze het verplichte veiligheidsonderzoek vaak met bredere tevredenheidsmetingen onder leerlingen, ouders en personeel.

Mbo: monitoring als onderdeel van kwaliteitsonderwijs

In het middelbaar beroepsonderwijs nemen alle bekostigde instellingen deel aan landelijke studentenmonitoring, zoals de JOB-monitor. Hoewel er geen expliciete wettelijke verplichting is genoemd, maakt deelname deel uit van bredere kwaliteitsafspraken met het ministerie van OCW. In de praktijk is deelname hierdoor vrijwel verplicht.

Hbo en universiteiten: deelname aan landelijke enquête is wettelijk vastgelegd

In het hoger onderwijs is deelname aan landelijke tevredenheidsonderzoeken wél wettelijk vastgelegd. Alle bekostigde instellingen moeten meewerken aan de Nationale Studenten Enquête (NSE). Dit is opgenomen in de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (artikel 7.15a).

Niet verplicht, wél waardevol

Tevredenheidsonderzoeken onder ouders, personeel of externe partners zijn meestal niet wettelijk verplicht. Toch kiezen veel scholen en besturen ervoor om dit soort informatie actief op te halen. Het helpt bij beleidsvorming, teamontwikkeling en het verbeteren van de onderwijskwaliteit.

Ook de Inspectie van het Onderwijs nodigt scholen na een bezoek vaak uit om een evaluatie in te vullen over het toezicht zelf. Dat is niet verplicht, maar wel waardevol voor kwaliteitsontwikkeling.